Azərbaycan–Aİ arasında əməkdaşlığın “yeni mərhələsi” nə vəd edir?
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Avropa İttifaqı (Aİ) Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın 2026-cı il 11 mart tarixli birgə mətbuat bəyanatı Azərbaycan–Aİ münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyması kimi dəyərləndirilib.
Azərbaycan–Aİ arasında əməkdaşlığın “yeni mərhələsi” nə vəd edir?
Bu istiqamətdə Hafta.az-ın suallarını politoloq Rəşad Bayramov cavablandırıb.
– Antonio Koşta və İlham Əliyev arasında keçirilən görüşdən sonra Azərbaycan–Aİ münasibətlərinin “yeni mərhələyə keçməsi” konkret olaraq hansı istiqamətlərdə özünü göstərəcək?
– Azərbaycan və Avropa İttifaqı arasında münasibətlərin “yeni mərhələyə keçməsi” özünü bir neçə əsas istiqamətdə göstərə bilər. İlk növbədə, iqtisadi və ticarət əməkdaşlığında daha konkret və hədəfli layihələrin ortaya çıxması ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Avropa İttifaqı Azərbaycanın ticarət dövriyyəsində aparıcı tərəfdaşdır və yeni mərhələ ixrac imkanlarının genişləndirilməsi, investisiya mühitinin daha da şəffaflaşdırılması və birgə layihələrin təşviqi ilə fərqlənəcək. Düşünürəm ki, bu, xüsusilə enerji və bərpaolunan enerji sahələrində əməkdaşlığı əhatə edəcək. Çünki Avropa bazarı Azərbaycanın qaz ixracında strateji rol oynayır və ölkə bərpaolunan enerji layihələrinə böyük sərmayə qoyur.
Daha bir istiqamət diplomatik və strateji əməkdaşlıqdır. Yeni mərhələdə Azərbaycan və Avropa İttifaqı yalnız iqtisadi tərəfdaş kimi deyil, həm də regional sabitlik və təhlükəsizlik məsələlərində daha sıx koordinasiya həyata keçirəcək. Bu, xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi, enerji tranziti və regional barışıq təşəbbüslərinə dair daha əhatəli dialoqları nəzərdə tutur.
Eyni zamanda, yeni mərhələdə institutlararası əməkdaşlığın güclənəcəyini də proqnozlaşdırmaq olar. Hər iki tərəf birbaşa siyasi kanallar, komissiyalar və birgə iclaslar vasitəsilə gündəlik məsələlərin daha effektiv həlli istiqamətində addımlar ata bilər.
Bütün bunlar Azərbaycan–Aİ münasibətlərində möhkəm strateji əməkdaşlıq zəminini formalaşdırır. Bu, ölkənin həm Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunu möhkəmləndirir, həm də iqtisadi və investisiya imkanlarını artırır. Düşünürəm ki, yeni mərhələ formal əməkdaşlıqdan çıxaraq qarşılıqlı faydaya yönəlmiş konkret layihələr və strateji əməkdaşlıq modelinə keçidi ifadə edəcək.
– Bu yeni mərhələ əvvəlki əməkdaşlıq modelindən hansı əsas fərqlərlə seçilir?
– Əvvəlki əməkdaşlıq modeli əsasən siyasi dialoq və iqtisadi tərəfdaşlıqla məhdudlaşırdı. Yəni tərəflər arasında qarşılıqlı əlaqələr daha çox formal xarakter daşıyır və belə demək mümkünsə, spesifik layihələr üzərində qurulurdu. Yeni mərhələ isə daha strateji və çoxşaxəli xarakter daşıyır. Bu fərqlər bir neçə sahədə özünü göstərir. İlk fərq strateji enerji əməkdaşlığıdır. Əvvəlki modeldə Azərbaycan qazı Avropaya elə də böyük olmayan həcmdə ixrac edilirdi. Lakin indi ixrac həcmi artırılıb, Avropa ölkələrinin sayı genişlənib və yeni layihələr, xüsusilə bərpaolunan enerji sahəsində qarşılıqlı investisiyalar gündəmə gətirilir. Bu həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın rolunu möhkəmləndirir.
Növbəti fərq institusional və prosedur yanaşmadadır. Əvvəlki modeldə bir çox qərarlar ölkələr səviyyəsində qəbul edilirdi. İndi isə komissiyalar, işçi qrupları və birgə platformalar vasitəsilə gündəlik əməkdaşlığın və layihələrin icrasının sistemli şəkildə qurulacağını gözləmək olar. Bu, həm qərar qəbul etmə sürətini artırır, həm də qarşılıqlı öhdəliklərin dəqiq icrasına zəmin yaradır.
Nəhayət, daha bir fərq regional və diplomatik koordinasiya ilə bağlıdır. Yeni mərhələdə Azərbaycan yalnız enerji ixracatçısı kimi deyil, regional sabitliyin təminatçısı və vasitəçi ölkə kimi də çıxış edir. Ermənistanla sülh prosesi və Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr bu əməkdaşlıq modelinə inteqrasiya olunub.
Bu fərqlər göstərir ki, yeni mərhələ əvvəlki əməkdaşlıqdan daha çox strateji məqsədlərə, enerji təhlükəsizliyinə və institusional sistemə fokuslanır. Həmçinin qarşılıqlı investisiyaların və layihələrin real icrasını prioritet edir.
– Bu strateji tərəfdaşlığın institusional mexanizmləri necə qurulacaq? Yeni əməkdaşlıq platformalarının yaradılması gözlənilirmi?
– Yeni mərhələdə Azərbaycan–Aİ strateji tərəfdaşlığının institusional mexanizmlərinin daha strukturlaşdırılmış şəkildə qurulacağı gözlənilir. Prezidentin bəyanatından məlum olur ki, əməkdaşlıq yalnız siyasi dialoq və layihələrin təşviqi ilə məhdudlaşmayacaq. Hər iki tərəf müxtəlif səviyyələrdə - komissiyalar, işçi qrupları və birgə iclaslar vasitəsilə gündəlik məsələlərin həllini təmin edəcək.
- Bu mexanizmlər layihələrin monitorinqi, qarşılıqlı öhdəliklərin icrası və yeni investisiya imkanlarının koordinasiyası üçün konkret çərçivələr yaradacaq?
- Bəli, yeni əməkdaşlıq platformalarının yaradılması da gözlənilir. Bunun xüsusilə enerji, bərpaolunan enerji, ticarət və investisiya sahələrində olacağını deyə bilərik. Prezident İlham Əliyev artıq Avropada sərmayə yatırmaq və Avropa bazarına ixracı artırmaq niyyətini vurğulayıb. Bunun üçün isə həm Avropa Komissiyası, həm də Azərbaycandakı dövlət qurumları ilə birgə işçi platformalarının yaradılması qaçılmazdır. Bundan əlavə, regional diplomatiya sahəsində də institusional mexanizmlərin güclənəcəyini deyə bilərik. Cənub Qaz Dəhlizi və digər regional layihələr üzrə daimi məsləhətləşmələrin aparılması lazımdır ki, bu da tərəfdaşlığın dayanıqlığını təmin edəcək. Yeni mexanizmlər həm dövlət qurumları, həm də Avropa İttifaqının institusional strukturları arasında koordinasiyanı artırmaq, layihələrin sürətli və şəffaf icrasına zəmin yaratmaq baxımından əhəmiyyətlidir.
Ümumilikdə, bu strateji tərəfdaşlıq institusional mexanizmlərin möhkəmləndirilməsi, yeni əməkdaşlıq platformalarının yaradılması və layihələrin effektiv monitorinqi ilə əvvəlki əməkdaşlıq modelindən fərqlənir. Bu yanaşma həm iqtisadi fayda, həm enerji təhlükəsizliyi, həm də regional sabitlik baxımından Azərbaycan və Avropa İttifaqına uzunmüddətli perspektivlər təmin edəcək.
